DZIAŁ: Życie w glebie i wodzie. ROZDZIAŁ 6.: Płazy to zwierzęta wodno - lądowe.

Płazy bezogonowe i ogoniaste
Przedstawicielami płazów występujących w Polsce są żaby. Podobną do żab budowę ciała mają ropuchy, kumaki i małe, zielone rzekotki drzewne. Wymienione płazy w postaci dorosłej nie mają ogona i dlatego zaliczamy je do bezogonowych. Drugą grupę stanowią płazy ogoniaste. Zwierzęta te mają ogony. Do ogoniastych należą traszki oraz piękne salamandry.

Przystosowanie do życia w wodzie i na lądzie
Dorosłe płazy przebywają w miejscach zacienionych, wilgotnych oraz w pobliżu zbiorników wodnych, a często także w wodzie. Ich skóra pokryta jest jedynie śluzem i w suchych miejscach na lądzie łatwo by mogła ulec wyschnięciu. W budowie ciała płazów np. żaby można zaobserwować przystosowania do życia zarówno na lądzie jak i w wodzie. Kończyny umożliwiają poruszanie się na lądzie jak i w wodzie. Błona pławna występuje między palcami. Śluz pokrywający ciało ułatwia wymianę gazową na lądzie oraz poruszanie się w wodzie. Długi, lepki język umożliwia chwytanie np. owadów stanowiących ich pożywienie. Wszystkie płazy to zwierzęta mięsożerne.

Cykl rozwojowy płazów
W wiosnę żaby gromadzą się w zbiornikach wodnych. Najczęściej występuje u nich zapłodnienie zewnętrzne. Ich jaja zwane skrzekiem, mogą mieć - w zależności od gatunku - różną postać. Z zapłodnionych jaj wykluwają się larwy - kijanki. Dopiero po kilku tygodniach z kijanek rozwijają się dorosłe płazy.

Ochrona płazów
W Polsce często osusza się małe zbiorniki wodne, w skutek czego płazy tracą miejsca, w których mogłyby się rozmnażać. Wszystkie gatunki płazów w Polsce są objęte ścisłą ochroną. Oznacza to, że nie wolno ich zabijać ani zabierać z naturalnego środowiska.

DZIAŁ: Życie w glebie i wodzie. ROZDZIAŁ 5.: Ryby to zwierzęta wodne.

Ryby kostne i chrzęstne
Ryby można podzielić na dwie duże grupy: ryby

• kostne - w ich szkielecie występują elementy zarówno kostne, jak i chrzęstne;
• chrzęstne - ich szkielet jest zbudowany wyłącznie z chrząstki. 

Do ryb kostnych należą wszystkie ryby żyjące w Bałtyku m.in.:

• śledź bałtycki
• szprot
• dorsz
• flądra
• sieja
• łosoś
• szczupak

Do ryb chrzęstnych zalicza się

• rekiny
• płaszczki.

Temperatura ciała ryb zmienia się wraz ze zmianą temperatury wody. Dlatego mówi się, że ryby to zwierzęta zmiennocieplne.

Przystosowania ryb do życia w wodzie

• opływowy kształt ciała
• ciało pokryte łuskami i śluzem

Płetwy ryb można podzielić na parzyste i nieparzyste
Parzyste:

• piersiowe
• brzuszne

Nieparzyste

• ogonowa
• grzbietowa
• odbytowa

Główną siłę napędową stanowię ruchy ogona i płetwy ogonowej. Pozostałe płetwy pozwalają na utrzymywanie równowagi, umożliwiają powolne pływanie i skręcanie. Informacje o ruchach zachodzących w otaczającej wodzie ryby odbierają dzięki linii bocznej - narządowi ciągnącemu się wzdłuż ciała. Wymianę gazową umożliwiają skrzela (pod pokrywami skrzelowymi). Specjalny narząd - pęcherz pławny - umożliwia rybom zmianę głębokości zanurzenia. Jest to rodzaj baloniki występującego wewnątrz ciała. Kiedy w pęcherzu pławnym jest więcej gazu ryba płynie do góry, a kiedy mniej, ryba opada w głąb.

Rozmnażanie się ryb
Ryby są rozdzielnopłciowe, co oznacza, że występują wśród nich samce i samice. Podczas tarła, spotykają się ryby tego samego gatunku. Samice ryb kostnych składają do wody ikrę. Samce polewają ikrę płynem zawierającym plemniki. Do zapłodnienia dochodzi w wodzie, więc poza organizmem samicy. Mówimy, że jest to zapłodnienie zewnętrzne.

DZIAŁ: Życie w glebie i wodzie. ROZDZIAŁ 4.: Bezkręgowce - zwierzęta o prostej budowie, żyjące w różnych środowiskach.

Pierścienice - bezkręgowce o segmentowej budowie ciała
Dżdżownica należy do bezkręgowców zwanych pierścienicami. Nazwa tej grupy zwierząt pochodzi od tego, że ich ciało składa się z licznych pierścieni (segmentów). Przedstawicielami pierścienic są też żyjące w wodach pijawki oraz lądowe dżdżownice kalifornijskie.

Mięczaki - bezkręgowce okryte muszlą
 Ciało mięczaków jest miękkie, z zewnątrz zazwyczaj okryte twardą muszlą. Do mięczaków należą ślimaki, zarówno wodne jak i lądowe. Ślimaki poruszają się dzięki skurczom mięśnia nogi. U ślimaków lądowych wymiana gazowa odbywa się za pomocą płuc, a u wodnych za pomocą albo płuc, albo skrzeli. Dzięki skrzelom ślimaki pobierają tlen bezpośrednio z wody. Do mięczaków zaliczamy też małże. Muszla tych zwierząt składa się z dwóch części. W Polsce spotykamy zarówno małże słodkowodne, jak i morskie. Małże przez specjalny narząd podobny do rurki pobierają wodę. Odcedzają z niej pokarm i pobierają tlen

Skorupiaki - bezkręgowce okryte pancerzem
Większość skorupiaków to zwierzęta wodne. Ich ciało jest pokryte pancerzem. Przedstawicielem tej grupy jest rak. W ciele raka wyróżnia się duży głowotułów i niewielki odwłok. Na głowotułowiu łatwo zauważyć oczy, czułki, aparat gębowy do pobierania pokarmu oraz pięć par odnóży krocznych. Pod odwłokiem znajdują się odnóża odwłokowe, służące do pływania. Narządem wymiany gazowej raka są skrzela.

Pajęczaki - nie tylko pająki 
Wśród pajęczaków najliczniejsze są pająki. Mają cztery pary odnóży krocznych. Ciało pająka jest zbudowane z mniejszego głowotułowia i większego odwłoka. Na głowotułowiu znajdują się: oczy,
aparat gębowy, odnóża. Do pajęczaków należą też krwiopijne kleszcze oraz chorobotwórcze świerzbowce. Narządami wymiany gazowej pajęczaków są płuca.

Owady - bezkręgowce zdolne do lotu
Większość owadów wykazuje zdolność do lotu. Do owadów należą m. in.:

• motyle
• ważki
• chrząszcze
• muchy
• komary
• pszczoły
• osy

Większość owadów ma skrzydła. Larwy często są inne niż postaci dorosłe. Wymiana gazowa u owadów odbywa się dzięki tchawkom - systemowi rurek rozprowadzających tlen po całym ciele.

DZIAŁ: Życie w glebie i wodzie. ROZDZIAŁ 3.: Jakie organizmy żyją w wodach słodkich?

Warunki życia w wodzie
Woda jest mniej przejrzysta niż powietrze. Zawiera znacznie mniej tlenu. Woda jest gęstsza od powietrza, co utrudnia poruszanie się w niej. Organizmom wodnym  nie grozi wyschnięcie.

Wody słodkie - miejsce życia wielu zwierząt
W polskich rzekach i jeziorach występują ryby m.in.

• płocie 
• karasie 
• liny 
• leszcze 
• lipienie 
• okonie 
• szczupaki. 

Zwykle polskie ryby mają ciemniejszy grzbiet i jaśniejszy brzuch. Poruszanie się w wodzie ułatwia rybom opływowy kształt ciała. Większość ryb żywi się zarówno roślinami wodnymi jak i drobnymi zwierzętami.

Przykłady ryb występujących w Polsce:

• płoć
• sandacz
• karaś
• okoń

W polskich rzekach i jeziorach żyje wiele zwierząt okrytych muszlą - mięczaków. Należą do nich:

• małże
• ślimaki

Wodę zamieszkują też pijawki. Młodociane płazy - kijanki - rozwijają się ze skrzeku (jaj) złożonego przez dorosłe samice i zapłodnionego przez samce. Ze środowiskiem wodnym są związane niektóre owady (nartniki, pływaki żółtobrzeżki oraz larwy ważek i komarów). Na dnie zbiorników wodnych występują m.in. raki oraz larwy chruścików.

Rośliny wodne i miejsca ich występowania
Przy brzegu można zobaczyć m.in.

• trzczinę
• oczeret
• pałkę
• tatarak

Rośliny te mają sztywne łodygi, dzięki czemu nie łamią się pod naporem fal. Na powierzchni wody pływają liście grzybieni i grążeli oraz drobne liście rzęsy wodnej.

Plankton roślinny stanowi pokarm dla planktonu zwierzęcego.

DZIAŁ: Życie w glebie i wodzie. ROZDZIAŁ 2.: Jakie organizmy żyją w glebie?

Próchnica - składnik gleby niezbędny roślinom do życia.

Próchnica powstaje głownie ze szczątków roślin i zwierząt. W jej tworzeniu ważną rolę odgrywają mikroskopijne organizmy glebowe - bakterie, grzyby i niektóre zwierzęta. Próchnica sprawia, że gleba nie jest jednolitą masą. Dzięki niej okruchy minerałów są zlepione w gruzełki (grudki) o różnej wielkości i różnym kształcie. Między grudkami gleby tworzą się kanaliki, którymi do korzeni roślin z łatwością docierają powietrze oraz woda z rozpuszczonymi w niej solami mineralnymi. Te składniki są niezbędne roślinom do życia.


W górnych warstwach gleby żyje mnóstwo zwierząt. Niektóre są tak małe, że do ich obserwacji jest potrzebna lupa. Większość z nich ucieka przed światłem. Organizmy glebowe są aktywne nocą, dlatego w dzień tak trudno je dostrzec. Niektóre zwierzęta spędzają w glebie całe życie, dla innych - np. chrabąszczy jest ona środowiskiem życia tylko w początkowym stadium rozwoju. Młodociane postacie chrabąszcza - pędraki - wykluwają się z jaj złożonych w glebie przez samicę i pozostają w niej od 3 do 5 lat. Gdy przeobrażają się w postać dorosła wydostają się na powierzchnię gleby.
Dżdżownice są bardzo pożyteczne, gdyż drążą korytarze, dzięki którym gleba jest spulchniona, a do korzeni roślin łatwo docierają powietrze i woda.

Organizmy żyjące w glebie

• nicienie  

 

•  wij drewniak  

• krocionóg

• skoczogonek 

• pędrak chrabąszcza
  
  

• stonoga 

 
 
 
 
 
 

• dżdżownica  

• kret
  
  

DZIAŁ: Życie w glebie i wodzie. ROZDZIAŁ 1.: Poznajesz rodzaje gleb.

Gleba tworzy się na skale. Składa się z:

• drobnych okruchów skalnych
• z cząstek utworzonych z obumarłych fragmentów roślin, zwierząt i grzybów
•  zamieszkujących ją organizmów.

 Gleba składa się z nieregularnych warstw o różnej grubości, różnym składzie i zabarwieniu. Nazywamy je poziomami glebowymi. Poziom próchniczny (górny poziom) jest najbardziej żyzny, składa się głównie ze szczątków roślin i zwierząt. Warstwa próchnicy może mieć grubość od kilku do kilkudziesięciu cm. Im więcej próchnicy, tym barwa poziomu próchnicznego jest ciemniejsza. Pod warstwą próchnicy często znajduje się poziom jaśniejszy, o barwie jasnoszarej lub żółtawej. Pod glebą występuje skała, na której się ona wytworzyła. Budowę gleby widać na jej pionowym przekroju - profilu.

Rodzaj gleby zależy od skały, na której ona powstała oraz takich czynników, jak:

• temperatura powietrza
• ilość i rozkład opadów w ciągu roku
• nasłonecznienie
• obecność organizmów glebowych

 Rodzaje gleb

• gleba bielicowa - powstaje na piaskach i żwirach
• gleba brunatna - powstaje na glinie
• czarnoziem - powstaje na lessach
• rędzina - powstaje na skałach litych wapiennych

Najżyźniejsze gleby powstają na lessach lub mułach w dolinach rzek , a najsłabsze - na piaskach i żwirach. Żyzne gleby wykorzystuje się do celów rolniczych. Nie powinno się budować na nich osiedli miejskich ani zakładów przemysłowych. Na słabszych glebach warto sadzić lasy.

Który kraj eu­ro­pej­ski posiada naj­bar­dziej żyzne ziemie?

Ukraina.